روایت تأثیر انتخاب های انسان بر سرنوشت در «نقطه عطف، صفر چهار»

به گزارش ایکنا، نمایش آئینی «نقطه عطف، صفر چهار» کاری از گروه فرهنگی هنری نینوا در حال اجراست.

تالار اندیشه حوزه هنری انقلاب اسلامی، تا 10 آبان ماه میزبان این نمایش آئینی است که از در دو سانس 18:30 و 21 اجرا می شود و بلیط آن رایگان است. البته برای تماشای این نمایش باید از قبل بلیط خود را رزرو کنید.

رزرو رایگان بلیط از طریق سایت تیوال به نشانی www.tiwall.com/s/noghte.atf2 و یا سایت گروه فرهنگی هنری نینوا به نشانی www.naynawagroup.ir امکان پذیر است.

محسن انصاری، کارگردان تئاتر «نقطه عطف، صفر چهار» در گفت وگو با ایکنا با بیان اینکه این اثر با محوریت تصمیم گیری انسان در لحظات سرنوشت ساز زندگی شکل گرفته است، اظهار کرد: گروه فرهنگی هنری نینوا از سال 1395 فعالیت خود را آغاز کرده و نزدیک به یک دهه است که با تمرکز بر آثار آیینی و مذهبی در عرصه تئاتر حضور دارد. تلاش ما در این سال ها بر این بوده که هر اثر نسبت به کارهای گذشته از نظر محتوا و کیفیت اجرایی پیشرفت داشته باشد و بتوانیم در سالن های معتبر شهر اجراهای حرفه ای تری را به مخاطبان ارائه کنیم. امسال نیز برای دومین سال متوالی در سالن اندیشه حوزه هنری میزبان مخاطبان هستیم.

وی درباره ایده شکل گیری نمایش «نقطه عطف، صفر چهار» گفت: این اثر در بستری تاریخی شکل گرفته و تلاش کرده ایم رویدادهای تاریخی را به مسئله ای انسانی و قابل درک برای مخاطب امروز پیوند بزنیم. آنچه از ابتدا برای گروه اهمیت داشت، صرفاً بازنمایی یک واقعه نبود، بلکه می خواستیم نشان دهیم انسان در لحظات سرنوشت ساز چگونه تصمیم می گیرد و انتخاب هایش چه تأثیری بر زندگی خود و دیگران می گذارد. جنگ رمضان نیز در این نمایش بستری برای طرح همین مسئله است؛ موقعیتی که شخصیت ها را در برابر انتخاب هایی مهم قرار می دهد و واکنش هر فرد می تواند پیامدهای متفاوتی به همراه داشته باشد.

وی افزود: هر انسانی در زندگی خود با نقطه عطفی روبه رو می شود و نحوه مواجهه با آن می تواند زمینه رشد، ماندگاری و اثرگذاری او را فراهم کند یا برعکس، مسیر دیگری برایش رقم بزند. پرسش محوری نمایش این است که انسان هنگام مواجهه با موقعیت های سرنوشت ساز چگونه موضع خود را مشخص می کند و تا چه اندازه مسئولیت تصمیم هایش را می پذیرد. ما می خواستیم مخاطب تنها شاهد اتفاقات نباشد، بلکه درباره رفتار شخصیت ها و نسبت آن ها با مسئولیت های انسانی و اجتماعی تأمل کند. به همین دلیل، جنگ رمضان در این اثر صرفاً یک پس زمینه تاریخی نیست، بلکه زمینه ای برای بررسی انتخاب انسان در شرایط دشوار به شمار می رود.

این کارگردان درباره شیوه پرداختن به رویدادهای جنگ رمضان بیان کرد: تلاش کرده ایم موضوع را با زبان هنر و در بستر داستان مطرح کنیم و از روایت مستقیم و توضیح بیش از اندازه فاصله بگیریم. به نظرم هنگامی که یک رویداد تاریخی به نمایش تبدیل می شود، باید بتواند از طریق شخصیت پردازی، موقعیت های دراماتیک و روابط میان آدم ها با مخاطب ارتباط برقرار کند. در این شیوه، تماشاگر فرصت دارد نشانه ها را دنبال کند، درباره تصمیم های شخصیت ها فکر کند و خودش به درک عمیق تری از مفاهیم برسد. ما نیز در «نقطه عطف، صفر چهار» تلاش کرده ایم مفاهیم موردنظر را به شکلی هنری منتقل کنیم تا مخاطب در جریان روایت با آن ها مواجه شود.

ظرفیت جنگ رمضان برای آگاهی بخشی به نسل جوان

انصاری با تأکید بر ظرفیت آثار نمایشی مرتبط با جنگ رمضان برای آگاهی بخشی به نسل جوان گفت: به اعتقاد من، یکی از مهم ترین مسئولیت های هنر، کمک به تشخیص درست در موقعیت های پیچیده است. انسان باید بتواند در مواجهه با رویدادهای تاریخی، حق و باطل را از یکدیگر تشخیص دهد و در شرایط امروز نیز تصمیمی آگاهانه بگیرد. جنگ رمضان از این منظر می تواند زمینه ای برای گفت وگو درباره مسئولیت فردی و اجتماعی، پیامدهای انتخاب ها و نحوه مواجهه انسان با موقعیت های دشوار باشد. اگر یک نمایش بتواند مخاطب را به اندیشیدن درباره این مسائل دعوت کند، از محدوده سرگرمی فراتر رفته و به تجربه ای فرهنگی و فکری تبدیل می شود.

وی ادامه داد: نسل جوان برای ارتباط با تاریخ و مفاهیم ارزشی، به روایت هایی نیاز دارد که بتوانند این موضوعات را به تجربه زیسته او نزدیک کنند. صرف بیان یک پیام یا بازگویی یک واقعه تاریخی لزوماً به معنای تأثیرگذاری نیست. ما باید شرایطی ایجاد کنیم که مخاطب با شخصیت ها همراه شود، موقعیت آن ها را درک کند و از خلال داستان به پرسش های اساسی برسد. پرداختن به جنگ رمضان در آثار نمایشی نیز زمانی می تواند برای نسل جوان اثرگذار باشد که علاوه بر معرفی رویدادها، امکان فهم انگیزه ها، انتخاب ها و پیامدهای رفتار انسان ها را فراهم کند. در چنین شرایطی، تئاتر می تواند به ابزاری برای انتقال تجربه تاریخی و تقویت قدرت تحلیل مخاطب تبدیل شود.

این کارگردان با اشاره به اهمیت انتخاب زبان مناسب برای روایت جنگ رمضان اظهار کرد: در تولید چنین آثاری باید به مخاطب و شیوه دریافت او توجه کنیم. اگر تمام مفاهیم به صورت مستقیم بیان شوند و فرصتی برای کشف و تأمل باقی نماند، ممکن است ارتباط مخاطب با اثر محدود شود. هنر نمایش این ظرفیت را دارد که مفاهیم پیچیده را در قالب داستانی ملموس عرضه کند و مخاطب را به مشارکت ذهنی در روایت وادارد. ما در این اثر تلاش کرده ایم از همین ظرفیت استفاده کنیم تا تماشاگر با دنبال کردن مسیر شخصیت ها، درباره انتخاب های آن ها و پیامدهای تصمیم گیری در موقعیت های حساس فکر کند.

استقبال مخاطبان و ضرورت دسترسی عمومی

انصاری با اشاره به استقبال از اجراهای «نقطه عطف، صفر چهار» بیان کرد: تا اینجا با بازخوردهای خوبی روبه رو شده ایم و تجربه سال های گذشته نیز نشان داده است که مخاطبان از آثار دارای موضوع مشخص و دغدغه مند استقبال می کنند. گروه نینوا در طول فعالیت خود تلاش کرده است با حفظ کیفیت اجرایی، آثاری تولید کند که علاوه بر برخورداری از جذابیت نمایشی، حرفی برای گفتن داشته باشند. برای ما اهمیت دارد که تماشاگر پس از خروج از سالن، موضوع نمایش را با خود به همراه ببرد و درباره آن فکر کند. در آثاری که به موضوعات تاریخی و اجتماعی می پردازند، این ارتباط زمانی شکل می گیرد که مخاطب بتواند میان موقعیت های روایت شده و پرسش های زندگی خود پیوند برقرار کند.

وی درباره رایگان بودن امکان رزرو بلیت این نمایش توضیح داد: این تصمیم به معنای تردید درباره استقبال مخاطبان یا ناتوانی در فروش بلیت نیست. ما معتقدیم حتی اگر بهای بلیت بیشتر هم تعیین شود، امکان استقبال از نمایش وجود دارد؛ اما ترجیح می دهیم شمار بیشتری از علاقه مندان بتوانند بدون نگرانی درباره هزینه، اثر را تماشا کنند. در پروژه های ما بخش مهمی از هزینه ها با حمایت بانیان فرهنگی تأمین می شود و همین مسئله کمک می کند امکان دسترسی گسترده تر مخاطبان فراهم شود. هدف این است که محدودیت اقتصادی تا حد امکان مانع حضور خانواده ها، نوجوانان و علاقه مندان به تئاتر نشود و افرادی که به موضوعاتی مانند جنگ رمضان علاقه دارند نیز بتوانند از این تجربه هنری بهره ببرند.

جریان سازی فرهنگی و کیفیت آثار آیینی

انصاری درباره ظرفیت جریان سازی آثار آیینی و مذهبی گفت: گروه نینوا در سال های گذشته نمایش هایی مانند «اندوه جاودان»، «حیدرآباد»، «مرثیه غیرت»، «بدون شرط» و «وقتی همه رفتند» را روی صحنه برده است. هر یک از این آثار با مفهوم و انگیزه مشخصی شکل گرفتند و تلاش کردیم در کنار اجرای نمایشی، مسئله ای را با مخاطب در میان بگذاریم. بازخوردهایی که از تماشاگران دریافت کرده ایم، نشان می دهد چنین آثاری می توانند زمینه گفت وگو و تأمل را فراهم کنند و از محدوده زمان اجرای خود فراتر بروند. به نظرم نمایش هایی که به جنگ رمضان و دیگر رویدادهای مهم تاریخی می پردازند نیز در صورت برخورداری از روایت منسجم و زبان هنری مناسب، ظرفیت دارند به بخشی از گفت وگوی فرهنگی جامعه تبدیل شوند.

وی در ارزیابی مهم ترین آسیب آثار آیینی و مذهبی تصریح کرد: یکی از نقاط ضعف این حوزه، توجه ناکافی به فرم و کیفیت حرفه ای اجراست. گاهی محتوای یک اثر بسیار ارزشمند است و موضوع مهمی را مطرح می کند، اما در بخش های دیگر، از جمله داستان پردازی، نمایشنامه، کارگردانی، نورپردازی، طراحی دکور، صداگذاری و بازیگری، به همان اندازه دقت و حساسیت وجود ندارد. درحالی که ارزش محتوایی به تنهایی نمی تواند جایگزین کیفیت هنری شود. اگر قرار است درباره مفاهیم دینی و رویدادهایی مانند جنگ رمضان کار کنیم، باید در تمام اجزای اثر به کیفیت توجه داشته باشیم و اجازه ندهیم ضعف های اجرایی، مانع انتقال درست پیام شوند.

این کارگردان افزود: گاهی تصور می شود برای انتقال یک پیام فرهنگی، داشتن نیت خوب و انتخاب موضوع مناسب کافی است؛ درحالی که تئاتر یک هنر تخصصی است و نمی توان از قواعد آن چشم پوشی کرد. مخاطب امروز با آثار متنوعی روبه روست و انتظار دارد نمایشی که تماشا می کند، از نظر ساختار و اجرا نیز کیفیت داشته باشد. در تولید آثار مرتبط با جنگ رمضان نیز این موضوع اهمیت دارد؛ زیرا موضوع تاریخی به تنهایی تضمین کننده تأثیرگذاری نیست. داستان منسجم، بازی های باورپذیر و طراحی صحنه و نور و صدای متناسب با روایت، در کنار محتوای ارزشمند می توانند به شکل گیری تجربه ای ماندگار برای تماشاگر کمک کنند.

مخاطب شناسی و نسبت هنر با پیام اجتماعی

انصاری درباره گروه مخاطبان «نقطه عطف، صفر چهار» گفت: از ابتدا تلاش کردیم اثر محدود به یک گروه سنی یا یک سلیقه مشخص نباشد. نمایش بخش هایی طنزآمیز دارد که می تواند برای نوجوانان و حتی مخاطبان کم سن تر جذاب باشد؛ در عین حال، لایه های مفهومی آن امکان ارتباط با مخاطبان بزرگسال را نیز فراهم می کند. برای ما مهم بود که خانواده ها بتوانند در کنار یکدیگر نمایش را تماشا کنند و هر فرد متناسب با سن و تجربه خود، دریافتی از آن داشته باشد. به همین دلیل، در انتخاب زبان اثر تلاش کردیم ضمن حفظ محتوای موردنظر، امکان ارتباط با طیف های مختلف مخاطبان را فراهم کنیم.

وی درباره وضعیت عمومی تئاتر و نسبت فرم و محتوا در اجراهای دیگر اظهار کرد: من به صورت مستمر آثار نمایشی روی صحنه را دنبال می کنم و از تماشای کارهای مختلف، چه در زمینه کارگردانی و چه در حوزه نمایشنامه نویسی، بهره می برم. در برخی اجراها با کیفیت حرفه ای و فرم قابل توجهی روبه رو هستیم، اما گاهی جای یک پیام روشن یا محتوایی که بتواند مخاطب را به تأمل وادارد، خالی است. به نظرم مسئله اصلی، ایجاد تعادل میان فرم و محتواست؛ همان طور که نباید به بهانه محتوای ارزشمند از کیفیت هنری صرف نظر کنیم، نباید چنان درگیر جلوه های اجرایی شویم که مخاطب پس از پایان نمایش، چیزی برای اندیشیدن با خود نداشته باشد. این مسئله در آثار مرتبط با جنگ رمضان نیز اهمیت دارد؛ زیرا بازنمایی چنین موضوعی نیازمند ترکیب جذابیت نمایشی، دقت در روایت و محتوایی است که بتواند مخاطب را با خود همراه کند.

این کارگردان تئاتر درباره نمایش های بزرگ و پرهزینه ای که با محوریت اسطوره ها و شخصیت های ملی روی صحنه می روند، گفت: برخی از این آثار را دیده ام و از تماشای آن ها استقبال می کنم. این تولیدات با بهره گیری از گروه های اجرایی گسترده و امکانات فنی قابل توجه، می توانند مخاطبان زیادی را به سالن های تئاتر جذب کنند. پرداختن به روایت های ملی و شخصیت هایی که در حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه جایگاه دارند، فرصتی برای بازخوانی هویت ایرانی فراهم می کند. به همین ترتیب، جنگ رمضان نیز می تواند موضوع آثار متنوعی در گونه های مختلف نمایشی قرار بگیرد؛ البته هر اثر باید بر اساس شیوه روایت، کیفیت اجرا و میزان موفقیت در انتقال مفاهیم موردنظر ارزیابی شود. امکانات فنی و ابعاد گسترده تولید زمانی ارزش بیشتری پیدا می کنند که در کنار روایت منسجم و محتوای قابل توجه قرار گیرند.

انصاری در پایان با اشاره به شیوه روایت مفاهیم تاریخی در «نقطه عطف، صفر چهار» تصریح کرد: تلاش ما این بوده است که موضوعات موردنظر به شکلی هنری و در بستر داستان منتقل شوند. به همین دلیل، از بیان مستقیم و توضیح بیش از اندازه پرهیز کرده ایم تا مخاطب بتواند با دنبال کردن روایت و توجه به نشانه های موجود در اجرا، به درک عمیق تری از مفاهیم برسد. جنگ رمضان نیز در این چارچوب، بستری برای پرداختن به لحظات سرنوشت ساز و مسئولیت انسان در برابر انتخاب هایش است. معتقدم وقتی تماشاگر فرصت کشف و تحلیل داشته باشد، ارتباط او با اثر می تواند ماندگارتر شود. هدف نهایی ما این است که نمایش علاوه بر ایجاد یک تجربه هنری، زمینه ای برای فکر کردن درباره تاریخ، مسئولیت های اجتماعی و نقاط عطف زندگی فراهم کند.

انتهای پیام